Z danych GUS wynika, że w roku 2024 w Polsce liczba osób w wieku 60 lat i więcej wyniosła 10 milionów i w stosunku do roku poprzedniego zwiększyła się o 0,9 procent. Udział osób starszych w populacji mieszkańców Polski osiągnął poziom 26,6 procent, co oznacza wzrost o 0,3 p. proc. w porównaniu do roku 2023.
Współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi wzrósł do poziomu 31,8 z 30,9 w roku poprzednim. Wskaźnik ludności w wieku poprodukcyjnym na 100 osób w wieku produkcyjnym ukształtował się na poziomie 40,8, podczas gdy rok wcześniej wynosił 40.
Według prognozy demograficznej w perspektywie do roku 2060 spodziewany jest dalszy wzrost liczby seniorów. W 2060 roku w Polsce liczba osób starszych wyniesie 11,9 mln, czyli o 18,8 procent więcej niż w roku 2024. Udział seniorów w populacji ludności Polski będzie stanowić 38,3 procent ogółu ludności.
Poziom starzenia się społeczeństwa w poszczególnych województwach jest różny. W 2024 roku, podobnie jak przed rokiem, najwyższy odsetek osób w wieku 60 lat i więcej mieszkał w województwie świętokrzyskim (29,8 procent), natomiast najniższy – w małopolskim (24,5 procent).
W 2024 roku najliczniejszą grupę seniorów stanowiły osoby w wieku 65–69 lat. Ich udział w ogólnej liczbie osób starszych wyniósł 25,1 procent. Najmniej liczną grupę stanowiły osoby w wieku 80–84 lata, których udział w populacji osób starszych ukształtował się na poziomie 7,7 procent.
Więcej małżeństw i rozwodów wśród seniorów
Większość osób w wieku senioralnym zamieszkuje w miastach. W 2024 roku wskaźnik urbanizacji w przypadku osób w wieku 60 lat i więcej ukształtował się na poziomie 63,7 procent. Wśród mieszkańców miast osoby starsze stanowiły 28,5 procent, wśród mieszkańców wsi – 23,8 procent.
Wśród seniorów, podobnie jak w całej populacji, więcej jest kobiet, ich udział wynosił w roku 2024 – 58 procent. W grupie osób w wieku 60 lat i więcej na 100 mężczyzn przypadało 138 kobiet. W porównaniu do roku poprzedniego wśród osób starszych odnotowano więcej małżeństw. Mężczyźni w wieku 60 lat i więcej zawarli 6835 związków małżeńskich (wobec 6621 w 2023 roku), a kobiety w tym wieku 4171 – wobec 4041 w poprzednim roku.
Współczynnik małżeństw wśród seniorów wyniósł 1,6, a w gronie seniorek – 0,7. W 2024 roku orzeczono 2810 rozwodów z udziałem kobiet w wieku 60 lat i więcej w dniu wniesienia powództwa (w 2023 roku – 2720). Rozwodzących się mężczyzn w wieku senioralnym było 4186 (wobec 4059 w roku poprzednim).
Spadek aktywności zawodowej seniorów
W 2024 roku przewidywane przeciętne dalsze trwanie życia noworodka płci męskiej wynosiło 74,9 roku, natomiast płci żeńskiej – 82,3 roku. W przypadku kobiet było to o 0,3 roku więcej niż rok wcześniej, a mężczyzn – o 0,2 roku więcej. Mężczyzna w wieku 60 lat w 2024 roku miał przed sobą 19,8 roku życia, czyli o 0,2 roku więcej niż mężczyzna, który wiek ten osiągnął w roku 2023. W przypadku kobiet w tym wieku przewidywana przeciętna długość dalszego życia wyniosła 24,5 roku, co oznacza wzrost o 0,1 roku w porównaniu z 2023 rokiem.
W 2024 roku odnotowano niewielki spadek aktywności zawodowej seniorów. Liczba osób aktywnych zawodowo w wieku 60–89 lat wyniosła 1 438 tysięcy i w porównaniu z rokiem poprzednim zmniejszyła się o 0,3 procent. Współczynnik aktywności spadł z 15,4 do 15,2 procent, a wskaźnik zatrudnienia wyniósł 15 procent wobec 15,2 procent rok wcześniej. Najwyższy odsetek pracujących w grupie w wieku 60–89 lat, podobnie jak rok wcześniej, był w województwie mazowieckiem (19,1 procent). Liczba osób biernych zawodowo w wieku 60-89 lat wyniosła 8 010 tysięcy, czyli o 1 procent więcej w porównaniu z rokiem poprzednim. Udział osób biernych zawodowo w tej grupie wieku osiągnął 84,8 procent.
Najwięcej emerytów wśród lekarzy i samochodziarzy
Pod koniec roku 2024 w Polsce było 576,9 tysięcy pracujących emerytów w wieku 60 lat i więcej, a ich liczba w porównaniu z rokiem poprzednim wzrosła o 1,4 procent. Pracujący emeryci stanowili 41,7 procent wszystkich osób pracujących w wieku 60 lat i więcej (o 0,3 p. proc. więcej niż rok wcześniej). Najwięcej seniorów z prawem do emerytury pracowało w sekcji handel i naprawa pojazdów samochodowych (16,1 procent ogółu pracujących emerytów w analizowanym wieku) oraz w opiece zdrowotnej i pomocy społecznej (14,6 procent).
W 2024 roku w stosunku do roku poprzedniego gospodarstwa domowe osób starszych miały zarówno wyższe dochody, jak i wydatki. Przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny na 1 osobę w gospodarstwach, w skład których wchodziła przynajmniej 1 osoba w wieku 60 lat i więcej, wyniósł 2992 zł i wzrósł w stosunku do roku poprzedniego o 17,1 procent. Przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w tych gospodarstwach osiągnęły wartość 1751 zł, czyli o 13,3 procent wyższą w porównaniu z rokiem 2023.
Osoby w wieku 60 lat i więcej, żyjące w gospodarstwach domowych złożonych wyłącznie z osób w tym wieku, dysponowały przeciętnym miesięcznym dochodem rozporządzalnym przypadającym na 1 osobę w wysokości 3450 zł, czyli o 14,6 procent wyższym niż rok wcześniej. Przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych seniorów ukształtowały się na poziomie 2334 zł (wzrost o 12,4 procent). W 2024 roku nastąpiło zmniejszenie zasięgu zagrożenia ubóstwem skrajnym w gospodarstwach domowych. W grupie osób w wieku 60 lat i więcej wyniósł on 5 procent wobec 5,9 procent w roku poprzednim.
Podstawowym źródłem utrzymania gospodarstw domowych składających się wyłącznie z osób starszych są dochody ze świadczeń społecznych. W 2024 roku stanowiły one 84 procent dochodu rozporządzalnego na 1 osobę, najwyższy udział miały emerytury i renty. Przeciętna miesięczna emerytura i renta brutto wypłacana z pozarolniczego systemu ubezpieczeń społecznych ukształtowała się na poziomie 3849 zł i wzrosła o 14,4 procent w stosunku do roku 2023, a z KRUS osiągnęła wartość 2103 zł (wzrost o 13,9 procent).
W 2024 roku, według danych Biura Informacji Kredytowej (BIK), zmniejszyła się liczba osób starszych posiadających kredyty konsumpcyjne i hipoteczne, a nieznacznie zwiększyła się liczba seniorów posiadających karty kredytowe i limity debetowe. Poprawie uległa subiektywna ocena sytuacji materialnej gospodarstw domowych z osobami w wieku 60 lat i więcej.
Jedna trzecia świadczeń dla osób 65 plus
W końcu 2024 roku w ramach ambulatoryjnej opieki zdrowotnej funkcjonowało 24,2 tysiące przychodni oraz 0,5 tysiąca praktyk lekarskich i 2,5 tysiąca praktyk stomatologicznych, realizujących świadczenia finansowane ze środków publicznych. Osobom w wieku 65 lat i więcej udzielono łącznie 115,6 mln porad, co stanowiło 32,1 procent ich ogólnej liczby.
W 2024 roku funkcjonowały 194 poradnie geriatryczne, czyli o 1 mniej niż rok wcześniej. Udzielono w nich łącznie 102,3 tysiące porad lekarskich. Stacjonarną opiekę zdrowotną w 2024 roku zapewniało w Polsce 888 szpitali ogólnych z liczbą łóżek wynoszącą 159,9 tysięcy. W szpitalach tych działało 66 oddziałów geriatrycznych, które dysponowały 1,2 tysiącami łóżek. W stosunku do roku poprzedniego liczba łóżek na tych oddziałach wzrosła o 1,6 procent, a liczba leczonych o 8,1 procent.
W zakładach opiekuńczo-leczniczych, pielęgnacyjno-opiekuńczych, hospicjach oraz na oddziałach paliatywnych, na koniec 2024 roku przebywało 34,2 tysiące osób w wieku 61 lat i więcej. Największą liczbę pacjentów stanowiły osoby w wieku 80 lat i więcej – 18,4 tysiąca. Liczba osób w wieku 65 lat i więcej, korzystających z lecznictwa uzdrowiskowego wyniosła 477,3 tysiąca, a ich odsetek w populacji osób starszych wyniósł 6,2 procent.
353 mln zł na opiekę geriatryczną
Koszty świadczeń zdrowotnych poniesione przez Narodowy Fundusz Zdrowia w 2024 roku wyniosły 178,3 mld zł i w stosunku do roku poprzedniego wzrosły o 22,4 mld zł, czyli o 14,4 procent. Według danych NFZ środki finansowe przeznaczone na refundację świadczeń geriatrycznych w ramach ambulatoryjnej opieki specjalistycznej i lecznictwa szpitalnego w 2024 roku wyniosły 353,7 mln zł, z czego na szpitalną opiekę geriatryczną przeznaczono 96,6 procent tej kwoty.
W 2024 roku koszty refundacji świadczeń leczenia szpitalnego osób w wieku 60 lat i więcej stanowiły 55,8 procent ogólnej kwoty refundacji tych świadczeń. W przypadku ambulatoryjnych świadczeń specjalistycznych, wartość refundacji świadczeń udzielonych osobom starszym wyniosła 49,9 procent ogólnej kwoty refundacji w tym zakresie. Koszty leczenia seniorów w zakresie podstawowej opieki zdrowotnej, finansowane przez NFZ, stanowiły 41,6 procent wartości tych świadczeń.
Pod koniec 2024 roku funkcjonowały 2232 stacjonarne zakłady pomocy społecznej (o 94 placówki więcej niż w roku 2023), wśród których były 903 domy pomocy społecznej oraz 680 placówek zapewniających całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku. Zakłady stacjonarne pomocy społecznej dysponowały 134,1 tysiące miejsc., co oznacza wzrost w stosunku do roku poprzedniego o 1,4 tys., czyli o 1,1 procent.
Udział osób starszych w ogóle mieszkańców zakładów stacjonarnych pomocy społecznej wzrósł w skali roku o 0,7 p. procent i ukształtował się w 2024 roku na poziomie 68,7 procent.
W 2024 roku utrzymał się, obserwowany w poprzednich lat, wzrost odsetka osób starszych korzystających z internetu. Z sieci korzystało 66,5 procent osób w wieku 60–74 lata (67,6 procent kobiet i 65 procent mężczyzn), co oznacza wzrost o 4,6 p. proc. w porównaniu z rokiem poprzednim. Mimo obserwowanej tendencji udział użytkowników Internetu wśród osób starszych pozostaje wyraźnie niższy niż w młodszych grupach wiekowych.
Osoby starsze nadal znacznie rzadziej, niż osoby młodsze, korzystały ze stron internetowych lub aplikacji jednostek administracji publicznej, a także z możliwości dokonywania zakupów przez internet. W analizowanej populacji osób starszych 17,7 procent korzystających z Internetu posiadało co najmniej podstawowe ogólne umiejętności cyfrowe, a 9,5 procent charakteryzowało się brakiem jakichkolwiek umiejętności cyfrowych.
Źródło: GUS, Sytuacja osób starszych w Polsce w roku 2024.