28 stycznia 2026 odbyło się posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Pielęgniarek i Położnych, podczas którego dyskutowano na temat istoty zwiększenia roli pielęgniarek i położnych w systemie szczepień i edukacji zdrowotnej. Wnioski to konkretne propozycje zmian, które skrócą ścieżkę pacjenta do szczepień.
Pozytywne zmiany systemowe, które zadziały się w ciągu ostatniego roku, spowodowały, że odnotowany został widoczny wzrost wyszczepialności. Nadal jednak w systemie są bariery, które wymagają doprecyzowania. Jedną z nich jest nieefektywna organizacja szczepień w POZ, czyli w miejscu gdzie realizowane jest ich około 70 procent.
Dostępne zasoby kadrowe
Eksperci Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Chorób Infekcyjnych podkreślają, że są zasoby kadrowe pielęgniarek i położnych, które można i należy skutecznie wykorzystać w procesie szczepień. Tymczasem regulacje prawne i ograniczenia kompetencyjne sprawiają, że potencjał pielęgniarek i położnych pozostaje w dużej mierze niewykorzystany. Obecnie pielęgniarki kwalifikują do szczepień, wykonują je, prowadzą edukację, wspierają opiekę nad kobietą w ciąży i dzieckiem ale nie mogą na przykład wystawiać recepty na zamienne szczepienia obowiązkowe oraz na szczepienia dla kobiet w ciąży, nawet jeśli są odpowiedzialne za ich realizację. Z kolei w sytuacjach, gdzie mogą wystawić receptę, nie mają możliwości zrealizowania szczepienia od razu, ponieważ szczepionek nie ma w placówce.
Dr Andrzej Tytuła, wiceprezes Naczelnej Izby Pielęgniarek i Położnych wskazał, że największym problemem systemu jest niewykorzystany potencjał pielęgniarski. Są pielęgniarki, które mają kompetencje i są gotowe, aby realizować pełny proces – od zamawiania szczepionek, przez ordynację do zaszczepienia.
– NIPIP stoi na stanowisku potrzeby rozwoju możliwości pielęgniarek i wyrównania możliwości szczególnie do możliwości innych zawodów. Nie może dojść do sytuacji, w której na przykład farmaceuta będzie miał więcej możliwości do działań w czynnościach, które są przypisane do praktyki pielęgniarek – mówił.
Brak możliwości szczepienia „od ręki”
Obecnie w Polsce większość szczepień (około 70–80 procent) wciąż wykonuje się w publicznych poradniach POZ. Tymczasem brak dostępu do szczepionek refundowanych w placówce skutkuje tym, że pacjent często musi przebyć długą drogę, żeby w ogóle się zaszczepić, czego efektem bywam nawet rezygnacja ze szczepienia.
Obecne uwarunkowania systemowe powodują, że pacjent chcący się zaszczepić w POZ (np. przeciw pneumokokom, grypie czy RSV) musi najpierw uzyskać receptę od lekarza lub pielęgniarki, udać się do apteki, a następnie wrócić do placówki na wykonanie szczepienia.
Dr Michalina Bou-Matar z Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej podkreśliła, że „problem rozwiązałby się gdyby szczepionki były dostępne na miejscu w POZ. Wtedy nie ma problemu z receptą i jej wykupywaniem. Pacjent przychodzi i jest szczepiony od razu. Szczególnie dla osób starszych i kobiet ciężarnych tak długa droga obejmująca apteki i z powrotem POZ jest szczególnym problemem i utrudnieniem i zniechęca do szczepienia”.
Według ekspertów OPZCI celem zmian jest to, aby pacjent mógł zaszczepić się wszędzie, gdzie spotka się z rekomendacją szczepień.
Przeszkody organizacyjne i finansowe
Podczas posiedzenia zwrócono szczególną uwagę na potrzebę stworzenia świadczenia dla pielęgniarek, zawierającego usługę szczepienia oraz koszt szczepionki. Jak wskazują eksperci takie rozwiązanie jest bardziej opłacalne i motywacyjne z punktu widzenia placówki.
Potwierdza to rekomendacja Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (AOTMiT), w której eksperci potwierdzili, że zaangażowanie pielęgniarek w wykonywanie szczepień zalecanych jest nie tylko zasadne medycznie, ale także opłacalne. AOTMiT podkreśla, że pielęgniarki mają odpowiednie kwalifikacje, a wprowadzenie takiego świadczenia nie wiązałoby się z dodatkowymi kosztami dla systemu, byłoby to jedynie przesunięcie środków w ramach już istniejącego budżetu POZ.
Zdaniem AOTMiT „wdrożenie proponowanego rozwiązania może przyczynić się do zwiększenia odporności populacyjnej, ograniczenia wydatków publicznych związanych z leczeniem chorób zakaźnych, odciążenia lekarzy oraz poprawy efektywności funkcjonowania POZ.
Rekomendacje OPZCI: reforma systemu szczepień z udziałem pielęgniarek
W dyskusjach i wypowiedziach eksperci podkreślili kluczowe zmiany, jakie należy wdrożyć, aby usprawnić system szczepień. Rekomendowano wprowadzenie nowego świadczenia finansowanego przez NFZ, czyli wyjęcie szczepień ze stawki kapitacyjnej i stworzenie świadczenia w stawce per serwis (usługa + koszt szczepionki).
Przydatne byłyby uprawnienia dla pielęgniarek do wystawiania recept na zastępcze szczepienia obowiązkowe, na przykład szczepienia kombo czy produkty o wyższej walentności, rozszerzenie dostępu do systemu gabinet.gov.pl w celu zgłaszania NOP-ów przez pielęgniarki, umożliwienie pielęgniarkom wyjście poza POZ i szczepienie pacjentów w domu lub w DPS’ach a także wzmocnienie roli pielęgniarek w szczepieniach kobiet w ciąży oraz edukacji.
Eksperci OPZCI w przygotowanym dokumencie „Rekomendacje odnośnie zwiększania dostępności szczepień ochronnych na poziomie podstawowej opieki zdrowotnej (POZ)” przedstawili model skróconej ścieżki dla szczepień zalecanych a także zmiany, jakie należy wdrożyć w systemie.
– Obecny model realizacji szczepień w POZ opiera się na zbyt wielu etapach, co zniechęca pacjentów do zaszczepienia. Dodatkowo obecny model finansowania szczepień powoduje, że personel medyczny nie rekomenduje wykonywania szczepień i nie ma motywacji do zintensyfikowania tych działań. Zaproponowany model skróconej ścieżki opiera się na wygodzie dla pacjenta, opłacalności dla personelu i nie wiąże się z żadnymi dodatkowymi kosztami dla państwa – podkreśla prof. dr hab. n. med. Adam Antczak, przewodniczący Rady Naukowej Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Chorób Infekcyjnych.
Rok 2026 został ogłoszony przez Sejm Rokiem Profilaktyki. Eksperci OPZCI podkreślają, że to okazja do wprowadzenia rzeczywistych zmian w funkcjonowaniu systemu szczepień w Polsce.
Źródło: Biuro Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Chorób Infekcyjnych