System ochrony zdrowia w Polsce stoi dziś przed wyzwaniem skutecznego leczenia chorób przewlekłych, które coraz częściej wymagają podejścia wykraczającego poza klasyczny model interwencji medycznej. W odpowiedzi na te potrzeby coraz większego znaczenia nabiera psychogastroenterologia. Szkolenia w tym obszarze organizuje Centrum CBT.
Badania wskazują, że nawet około 40 procent dorosłej populacji doświadcza objawów związanych z zaburzeniami osi jelito-mózg. Relacja pomiędzy funkcjonowaniem przewodu pokarmowego, zdrowiem psychicznym i jakością życia ma zatem nie tylko wymiar kliniczny, ale również ekonomiczny i organizacyjny.
Ograniczenia klasycznego modelu leczenia a potrzeba zmian
Przewlekłe choroby gastroenterologiczne coraz częściej ujawniają, że skuteczne leczenie nie zawsze kończy się na opanowaniu stanu zapalnego. U wielu pacjentów objawy utrzymują się mimo remisji choroby podstawowej, wpływając na codzienne funkcjonowanie.
Zdaniem ekspertów odpowiedzią na te wyzwania powinien być rozwój opieki koordynowanej, opartej na współpracy lekarzy, psychologów i dietetyków oraz na biopsychospołecznym rozumieniu choroby.
– Dążymy do tego, aby powstał model opieki koordynowanej, w którym razem z dietetykami i psychologami możemy zapewnić pacjentom holistyczne wsparcie . Model opieki koordynowanej dotyczy przede wszystkim osób z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit – nawet po uzyskaniu remisji zaburzenia osi jelito-mózg u wielu z nich się utrzymują. Dlatego wsparcie psychologiczne w takim modelu opieki jest niezwykle istotne – podkreśla prof. dr hab. n. med. Wojciech Marlicz, internista i gastroenterolog.
Z perspektywy podmiotów leczniczych może to oznaczać konieczność inwestowania w nowe kompetencje zespołów medycznych, które pozwalają skuteczniej prowadzić pacjentów z chorobami przewlekłymi, ograniczać nadmierne wykorzystanie świadczeń oraz poprawiać długoterminowe efekty leczenia.
Psychogastroenterologia – interdyscyplinarne podejście do pacjenta
Psychogastroenterologia oferuje interdyscyplinarne podejście do pacjentów z zaburzeniami osi jelito-mózg. Jej celem nie jest zastępowanie leczenia farmakologicznego, lecz jego uzupełnienie o narzędzia wspierające radzenie sobie z objawami, stresem oraz obciążeniem emocjonalnym towarzyszącym chorobie przewlekłej.
– Psychogastroenterologia jest odpowiedzią na realne potrzeby pacjentów zmagających się z zaburzeniami osi mózg-jelito. Chodzi o poprawę ich codziennego funkcjonowania i wsparcie w radzeniu sobie, nie tylko ze stresem zewnętrznym, między innymi presją otoczenia, który towarzyszy im każdego dnia, ale także z trudnościami w funkcjonowaniu psychicznym, związanymi z nieadaptacyjnym myśleniem i regulacją emocji. Współpraca psychogastroenterologa, dietetyka i lekarza gastroenterologa daje szansę na objęcie pacjenta całościową opieką – zaznacza dr n. med. Anna Kaźmierczak-Mytkowska, psycholog kliniczny i psychoterapeuta z Centrum CBT.
W praktyce może się to przełożyć na lepsze rozumienie przyczyn utrzymywania się objawów, bardziej efektywną komunikację z pacjentem oraz skuteczniejszą współpracę w procesie leczenia, co sprzyja poprawie jakości życia i codziennego funkcjonowania pacjentów.
Jak podkreśla profesor Wojciech Marlicz, zmiana podejścia do leczenia nie jest już kwestią wyboru.
– Psychogastroenterologia przestaje być trendem, a staje się koniecznością. Trwają prace nad nową wersją kryteriów rzymskich definiujących zaburzenia osi jelito-mózg i już dziś, w mojej ocenie, bardzo wyraźnie pokazują one kierunek w stronę bardziej zintegrowanej opieki. Mówimy o podejściu, które wykracza poza samą farmakoterapię i obejmuje trzy kluczowe obszary wsparcia pacjenta: leczenie farmakologiczne, interwencje dietetyczne oraz wsparcie psychologiczne – mówi.
Od teorii do praktyki – rozwój kompetencji specjalistów
Rosnące znaczenie psychogastroenterologii znajduje odzwierciedlenie nie tylko w praktyce klinicznej, ale również w programach kształcenia specjalistów.
– Mówiąc o psychogastroenterologii, mówimy o integracji myślenia o wpływie sfery psychicznej na schorzenia układu pokarmowego oraz o osi mózg-jelito. Tego przede wszystkim uczymy naszych kursantów: szerokiego, biopsychospołecznego spojrzenia na pacjenta, które uwzględnia nie tylko czynniki medyczne i biologiczne, ale także psychologiczne, rodzinne, społeczne i środowiskowe – podkreśla prof. dr hab. n. med. n. zdr. Anita Bryńska, lekarz, psychiatra dzieci i młodzieży, certyfikowany psychoterapeuta oraz superwizor-dydaktyk Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej.
Istotnym elementem tego podejścia jest również umiejętność identyfikowania czynników predysponujących, wyzwalających i podtrzymujących objawy oraz dobór adekwatnych strategii terapeutycznych, między innymi technik wywodzących się z terapii poznawczo-behawioralnej, w tym terapii akceptacji i zaangażowania.
Kurs psychogastroenterologii – inwestycja w jakość opieki
W styczniu 2026 roku zakończyła się pierwsza w Polsce edycja kursu psychogastroenterologii, który uzyskał rekomendację Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii. Dyplomy ukończenia programu odebrało 60 absolwentów – lekarzy, psychologów, psychoterapeutów i dietetyków. Obecnie trwa rekrutacja do II edycji kursu.
Program, organizowany przez Centrum CBT Edu – członka Związku Pracodawców dla Zdrowia – został opracowany w oparciu o aktualne europejskie i międzynarodowe dane naukowe oraz standardy wypracowane między innymi przez Rome Foundation i inicjatywę DISCOvERIE. Partnerem kursu jest marka Sanprobi.
Zakres kompetencji rozwijanych w ramach kursu obejmuje między innymi biopsychospołeczne rozumienie zaburzeń osi jelito-mózg, psychoedukację i wsparcie zmiany stylu życia, postępowanie z objawami i stresem w chorobach przewlekłych, identyfikację i modyfikację mechanizmów poznawczo-behawioralnych oraz pracę w modelu opieki koordynowanej. Kompetencje potwierdzane są certyfikatem ukończenia kursu.
Grupa Centrum CBT to działająca od prawie 25 lat sieć placówek psychiatryczno-psychologicznych. Obecnie obejmuje 18 poradni działających w sześciu miastach: w Warszawie, Legionowie, Otwocku, Gdańsku, Gdyni i Łodzi.
Placówki oferują kompleksową opiekę psychiatryczną, psychologiczną i psychoterapeutyczną dla dzieci, młodzieży oraz dorosłych. Zespół tworzy ponad 250 doświadczonych specjalistów z zakresu zdrowia psychicznego. Świadczenia są dostępne zarówno komercyjnie, jak i w ramach kontraktów z Narodowym Funduszem Zdrowia.
Unikalną częścią Grupy jest Szkoła Psychoterapii Centrum CBT EDU, jedna z najbardziej renomowanych w kraju, prowadząca obecnie szkolenie dla ponad 2000 studentów w 16 miastach w Polsce. Szkoła posiada rekomendację Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej i współpracuje z ponad 150 wykładowcami, w tym 22 superwizorami doświadczonymi specjalistami i dydaktykami.