Z badania GUS wynika, że w 2025 roku ponad jedna trzecia (35,9 procent) osób w wieku 18 – 74 lata sprawowała obowiązki opiekuńcze, 80 procent z nich – nad dziećmi i wnukami poniżej 15 lat, 15,8 procent – nad krewnymi w wieku 15 lat i więcej, a 5,2 procent łączyło opiekę nad tymi dwoma grupami.
42,4 procent osób pracujących zawodowo pełniło jednocześnie obowiązku opiekuńcze. Spośród wszystkich osób w tej grupie 7 269 tysięcy, czyli 85,4 procent sprawowało pieczę wyłącznie nad dziećmi/wnukami w wieku poniżej 15 lat, 10,4 procent opiekowało się wyłącznie krewnymi w wieku 15 lat i więcej, a 4,2 procent łączyło opiekę nad tymi dwoma grupami.
Opiekunki to głównie kobiety
Opieka częściej była sprawowana przez kobiety. Spośród wszystkich pań w wieku 18-74 lata, 38,5 procent, czyli 5 200 tysiąca zadeklarowało sprawowanie opieki nad różnymi grupami osób. Wśród mężczyzn analogiczny odsetek wyniósł 33,1 procent. Większe odsetki kobiet sprawujących opiekę wystąpiły zarówno w przypadku opieki tylko nad dziećmi lub wnukami (29,9 procent wobec 27,5 procent dla mężczyzn), jak i opieki tylko nad krewnymi w wieku 15 lat i więcej (odpowiednio 6,4 procent i 4,2 procent) oraz opieki jednocześnie nad osobami z obu grup (2,2 procent i 1,4 procent).
Mieszkańcy wsi nieznacznie częściej niż mieszkańcy miast opiekowali się innymi osobami. Opiekę taką sprawowało 37,4 procent mieszkańców wsi i 34,8 procent mieszkańców miast.
Wśród ogółu osób sprawujących obowiązki opiekuńcze było 76,8 procent pracujących, 1,9 procent bezrobotnych i 21,3 procent biernych zawodowo.
Kobiety częściej rezygnują z pracy
Wyniki badania wskazują, że w 2025 roku wśród kobiet mających obowiązki opiekuńcze, pracujące zawodowo stanowiły 68,1 procent, analogiczny odsetek dla mężczyzn wyniósł 87,3 procent. Oznacza to, że kobiety opiekujące się innymi osobami (mimo, iż liczebnie było ich więcej niż mężczyzn – 5 200 tys. wobec 4 269 tysiąca), rzadziej niż mężczyźni łączyły opiekę z pracą zawodową . Część kobiet pełniących obowiązki opiekuńcze pozostawała poza rynkiem pracy.
W celu łatwiejszego godzenia obu aspektów aktywności, czyli pracy zawodowej i obowiązków opiekuńczych, część osób pracujących i mających obowiązki opiekuńcze (21,2 procent czyli 1 538 tysiąca) dokonała pewnych zmian w związku z pracą. Kobiety robiły to 2,5-krotnie częściej niż mężczyźni. Najczęściej wskazywaną zmianą była zmiana pracy lub pracodawcy – wskazało ją 20,2 procent tych, którzy dokonali zmian. Główne zmiany dokonane przez mężczyzn i kobiety były jednak różne. Kobiety najczęściej wybierały odpowiedź „obecnie z tego powodu jestem nieobecna w pracy (urlop – płatny lub bezpłatny, itp.)” – wskazało ją 24,1 procent kobiet, które dokonały jakiejkolwiek zmiany. Zmianę pracy lub pracodawcy zadeklarowało 20 procent kobiet (dokonujących jakiejkolwiek zmiany), a skrócenie wymiaru czasu pracy – 13,8 procent.
Wśród mężczyzn najczęściej wskazywaną konkretną zmianą związaną z pracą było przejście na pracę zdalną lub hybrydową (22,9 procent wskazań), a w następnej kolejności zmiana rozkładu czasu pracy, bez zmiany wymiaru czasu (21,3 procent wskazań). Pracę lub pracodawcę zmieniło 20,8 procent mężczyzn (dokonujących jakiejkolwiek zmiany).
Przeważająca część osób (63 procent pracujących zawodowo i jednocześnie sprawujących opiekę) nie widziała przeszkód/trudności związanych z godzeniem pracy zawodowej na dotychczasowych warunkach z pełnieniem obowiązków opiekuńczych. Takie trudności wskazało 33,6 procent osób. Najczęściej zaliczał się do nich długi czas pracy, wymagająca lub wyczerpująca praca lub niedogodny jej harmonogram.
Połowa rodziców korzysta z instytucji opiekuńczych i z urlopów na wychowanie dzieci
W 2025 roku spośród 7 189 tysięcy osób opiekujących się dziećmi, 3 636 tysiąca, czyli 50,6 procent korzystało ze zinstytucjonalizowanych usług, takich jak żłobki, przedszkola, świetlice lub osoby zawodowo wykonujące pracę opiekuna.
Wśród osób opiekujących się dziećmi zdecydowana większość pracowała (87 procent). Odsetek pracujących był wyższy wśród osób korzystających z formalnych usług opieki nad dziećmi (90,2 procent) niż wśród osób niekorzystających z takich usług (83,7 procent).
Spośród 17 575 tys. osób w wieku 18-54 lata, 10 467 tysięcy, czyli 59,6 procent wychowało lub wychowuje co najmniej 1 dziecko, przy czym wychowanie tego samego dziecka mógł zadeklarować zarówno ojciec, jak i matka. Najliczniejsza była grupa osób, która wychowała lub wychowuje dwoje dzieci (48,7 procent z ogólnej liczby osób wychowujących dzieci). Jedno dziecko wychowało 35,3 procent, a troje – 12,3 procent osób.
Z urlopów na wychowanie dzieci korzystało 52,7 procent osób pracujących, 82 procent kobiet i 18,2 procent mężczyzn. Liczba kobiet korzystających z urlopów na wychowanie dzieci wynosiła 4 554 tysiąca. Korzystały one tylko z urlopu macierzyńskiego lub rodzicielskiego (58,2 procent), tylko z urlopu wychowawczego (3,3 procent) lub z różnych typów urlopów.
Mężczyźni korzystający z urlopów (864 tysięcy) korzystali najczęściej z urlopów: tacierzyńskiego, rodzicielskiego, ojcowskiego (93,5 procent), tylko z urlopu wychowawczego (1,9 procent) lub z różnych typów urlopów. Urlopy mężczyzn były zdecydowanie krótsze niż kobiet.
Źródło: GUS