Ogólnopolskie Stowarzyszenie Szpitali Prywatnych opublikowało raport pt. „Stan sektora szpitali prywatnych w Polsce”, który pokazuje trendy, jakim podlega ten sektor, jego funkcjonowanie na tle jednostek publicznych oraz różnice w finansowaniu obu systemów.
– Z materiałów tych wyraźnie wynika jak stabilny jest rynek prywatnego szpitalnictwa oraz jaki ma potencjał do wykorzystania – mówi Andrzej Sokołowski, prezes zarządu Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Szpitali Prywatnych.
W latach 2001 – 2024 liczba szpitali publicznych w Polsce systematycznie malała, a segment niepubliczny rozwijał się dynamicznie, miało miejsce do 2014 roku, osiągając szczyt na poziomie około 370 jednostek. Spadek całkowitej liczby szpitali widoczny był po roku 2018, co było bezpośrednią konsekwencją wprowadzenia sieci szpitali w październiku 2017 roku. Sieć, koncentrując finansowanie NFZ wokół wybranych podmiotów, wymusiła konsolidacje, dotykając głównie mniejsze jednostki niepubliczne nieposiadające statusu szpitala sieciowego.
Spadek liczby szpitali Raport OSSP – szpitale prywatne stabilnym segmentem systemu ochrony zdrowia
Raport podkreśla, że redukcja liczby szpitali nie jest zjawiskiem wyłącznie polskim, a ogólnoeuropejskim kierunkiem transformacji systemów ochrony zdrowia. W wielu krajach takich jak Finlandia czy Litwa, redukcja liczby szpitali była wynikiem świadomej polityki centralizacji opieki specjalistycznej i poprawy efektywności, a nie presji finansowej. W krajach zachodnich konsolidacja szpitali szła w parze z rozwojem alternatywnych form opieki ambulatoryjnej i jednodniowej, które przejmowały zwolniony popyt. W Polsce tej równowagi nie osiągnięto w pełni, a zamknięcia wynikały przede wszystkim z decyzji administracyjno-finansowych – czytamy w raporcie.
Struktura własnościowa szpitali pozostaje stabilna od ponad dekady, ciągle 65 procent szpitali to placówki publiczne, a 35 procent – niepubliczne, jednak brak jednolitej, ciągłej sprawozdawczości publicznej utrudnia precyzyjną analizę. W krajach OECD dane o sektorze publicznym i prywatnym są powszechnie dostępne i stanowią narzędzie zarządzania systemem, jednak Polska pod tym względem pozostaje wyjątkiem.
Analiza działalności szpitali prywatnych dotycząca lat 2011-2024 pokazuje, że stanowią one dojrzały i finansowo stabilny segment polskiego systemu ochrony zdrowia. Czternaście lat danych obejmujących globalny kryzys finansowy, reformę sieci szpitali, pandemię Covid-19 i falę inflacji pokazuje, że sektor prywatny w Polsce nie tylko przetrwał kolejne wstrząsy systemowe, ale konsekwentnie wzmacniał swoją pozycję finansową i operacyjną.
Trwały trend wzrostu przychodów i zysków
W 2011 roku mediana przychodów ze sprzedaży przeciętnego szpitala prywatnego zrzeszonego w OSSP wynosiła 11,32 mln zł przy zysku netto 0,11 mln zł. W 2024 roku wartości te wyniosły odpowiednio 40,11 mln zł i 2,19 mln zł. Oznacza to wzrost przychodów o 255 procent i zysku netto o prawie 1900 procent w ciągu czternastu lat. Wzrost ten był ciągły, odporny na kryzysy i przyspieszył w ostatnich latach. W 2023 roku. przychody sięgnęły 35,29 mln zł, a w 2024 roku było to już 40,11 mln zł, przy rentowności sprzedaży utrzymanej na poziomie 6–8 procent. Pokazuje to, że działanie ekonomicznie w sektorze ochrony zdrowia jest możliwe, a skala działalności rośnie bez uszczerbku dla marży.
Atrakcyjna rentowność
Wskaźniki rentowności osiągnięte przez szpitale prywatne zrzeszone w OSSP w ostatnich latach stawiają sektor w rzędzie atrakcyjnych celów inwestycyjnych w skali europejskiej. ROE wyniosło 22 procent w 2023 roku i 19 procent w 2024 roku, ROA odpowiednio – 14 procent i 13 procent. Średnia ROE dla europejskich spółek z sektora healthcare notowanych na giełdach wynosi średnio 12–15 procent. Rentowność ta nie jest efektem jednorazowych zdarzeń, lecz wynikiem wieloletniej dyscypliny kosztowej: wynagrodzenia i usługi obce stanowią stabilnie 72–75 procent kosztów rodzajowych, a koszty ogółem konsekwentnie mieszczą się w przedziale 94–99 procent przychodów ze sprzedaży.
Z perspektywy inwestora bilans przeciętnego szpitala prywatnego zrzeszonego w OSSP w 2024 roku prezentuje się następująco: mediana kapitału własnego wyniosła 13,46 mln zł wobec rzeczowych aktywów trwałych na poziomie 7,96 mln zł. Po raz pierwszy w historii analizowanego okresu kapitał własny wyraźnie przekracza wartość majątku trwałego co oznacza, że sektor finansuje swój rozwój przede wszystkim ze skumulowanych zysków, a nie z długu.
Wskaźnik ogólnego zadłużenia (DR) spadł do 0,34 z poziomu 0,56 w roku pandemicznym 2020. Mediana kredytów bankowych wynosi dziś praktycznie zero. Autorzy raportu podkreślają, że nie jest to efekt braku ambicji rozwojowych, ale ograniczonej ekspozycji kredytowej instytucji finansowych na sektor ochrony zdrowia w Polsce, który pozostaje niedofinansowany przez rynek kapitałowy mimo udokumentowanej zdolności do obsługi zobowiązań wyrażonej bezpiecznym wskaźnikiem płynności finansowej.
Szpitale prywatne to partner, nie konkurent
Na tle sytuacji finansowej szpitali publicznych w Polsce (w I kwartale 2024 roku aż 81 procent szpitali powiatowych odnotowało ujemny wynik finansowy), kondycja szpitali prywatnych zrzeszonych w OSSP stanowi ważny argument systemowy. Sektor prywatny udowodnił przez czternaście lat, że potrafi prowadzić działalność leczniczą efektywnie, odpowiedzialnie i z zyskiem w tych samych warunkach regulacyjnych i kontraktowych, w których szpitale publiczne generują straty. Krótszy średni pobyt pacjenta: 3,5 dnia wobec 5,3 dnia w sektorze publicznym, stabilna struktura kosztów i rosnący kapitał własny to nie są wskaźniki sektora wymagającego wsparcia – to wskaźniki sektora gotowego do partnerstwa.
Rośnie rola pakietów medycznych
Struktura przychodów szpitali prywatnych OSSP według płatnika w latach 2015–2024 wskazuje na trzy źródła finansowania: NFZ, który jest płatnikiem dominującym, pacjenta płacącego bezpośrednio oraz pakiety medyczne. Spadek udziału NFZ w latach 2017–2021 był bezpośrednią konsekwencją reformy sieci szpitali, która pozbawiła część szpitali prywatnych kontraktów na hospitalizację planową.
Udział bezpośrednich opłat pacjenta wynosił 32–38 procent, osiągając szczyt w latach 2018–2021, gdy ograniczona dostępność świadczeń finansowanych publicznie, najpierw po reformie sieci szpitali, następnie w warunkach pandemii, skłaniała pacjentów do korzystania z opieki odpłatnej. Od 2022 roku udział ten ustabilizował się na poziomie 33 procent, co świadczy zarówno o częściowym powrocie pacjentów do systemu publicznego, jak i o rosnącej konkurencji ze strony pakietów medycznych.
Pakiety te wykazują tendencję wzrostową z 3 procent udziału w 2015 roku do 9 procent w latach 2023–2024. Trzykrotny wzrost w ciągu dekady odzwierciedla rosnące zainteresowanie pracodawców finansowaniem pracownikom dostępu do prywatnej opieki zdrowotnej. Segment ten ma duży potencjał wzrostu, jednak ograniczony jest brakiem systemowych zachęt podatkowych.
Ogólnopolskie Stowarzyszenie Szpitali Prywatnych (OSSP) zainicjowało powstanie prezentacji stanu sektora szpitali prywatnych na bazie informacji i dokumentów finansowych swoich członków w roku 2016. Obecny raport to jego dziesiąta edycja. Jak co roku, bazą do przygotowania charakterystyki sektora były informacje zebrane od członków stowarzyszenia w postaci ankiety. Część finansowa opracowana została na podstawie dokumentów finansowych 69 szpitali prywatnych za rok 2023 i 2024.