NIK stwierdziła, że z nieodpłatnych badań profilaktycznych, dostępnych w ramach podstawowej opieki zdrowotnej, skorzystało niewiele spośród ponad 3,5 miliona uprawnionych dzieci i młodzieży. Badania te nie są obowiązkowe, ale zalecane.
NIK skontrolowała realizację badań profilaktycznych dla dzieci i młodzieży w latach 2022-202, przeprowadzając kontrolę w Ministerstwie Zdrowia, pięciu oddziałach wojewódzkich Narodowego Funduszu Zdrowia i osiemnastu placówkach POZ z terenu województw: lubuskiego, opolskiego, podkarpackiego, śląskiego i warmińsko-mazurskiego.
Izba stwierdziła, że w przypadku poszczególnych rodzajów badań poziom ich realizacji kształtował się od 16,9 procent do 42,3 procent. Mimo ze pielęgniarki POZ wykonały testy przesiewowe na poziomie od 43,2 procent do nawet 67 procent, to w sześciu z 18 skontrolowanych placówek POZ nie odnotowano wykonania żadnego testu, a w trzech innych poziom realizacji tych świadczeń wyniósł zaledwie od 0,5procent do 4,3 procent.
Poza tym w większości przypadków lekarze, pielęgniarki i położne POZ nie zrealizowali pełnego zakresu badań profilaktycznych albo wpisy w dokumentacji medycznej nie potwierdzały jego wykonania. Jednocześnie NIK zwróciła uwagę, że kontrolowane podmioty w niewystarczającym stopniu zachęcały rodziców dzieci do skorzystania z badań profilaktycznych, gdyż nie kierowały do nich bezpośrednich informacji o korzyściach z takich badań i nie przypominały im o terminach ich wykonania.
Mała liczba dzieci i młodzieży objęta badaniami profilaktycznymi
Placówki POZ, poza wizytami patronażowymi położnej POZ, objęły badaniami profilaktycznymi niewielką liczbę uprawnionych dzieci i młodzieży. Według danych Ministerstwa Zdrowia w poszczególnych latach lekarze POZ objęli badaniami bilansowymi zaledwie od 25,2 procent do 26,2 procent populacji, a poradami patronażowymi – od 39 procent do 42,3 procent.
Pielęgniarki POZ objęły testami przesiewowymi od 43,2 procent do 67 procent populacji, a wizytami patronażowymi tylko od 16,9 procent do 18,2 procent populacji. Więcej badań profilaktycznych (w porównaniu do lekarzy i pielęgniarek POZ), bo prawie u wszystkich dzieci zrealizowały położne POZ w ramach wizyt patronażowych.
W latach 2022–2024 na sfinansowanie świadczeń w ramach podstawowej opieki zdrowotnej, w tym badań profilaktycznych dla dzieci i młodzieży do 19. roku życia, w ramach stawki kapitacyjnej z budżetu państwa wydatkowano odpowiednio: 3,2 mld zł, 3,6 mld zł i 3,8 mld zł. Za wizyty patronażowe położnych POZ wypłacono dodatkowo w 2022 roku – 37 mln zł, a w 2023 roku i 2024 roku po około 36 mln zł.
Brak wpisów w dokumentacji medycznej potwierdzających wykonanie badań
W kontroli NIK stwierdzono, że w aż 17 z 18 skontrolowanych placówek POZ w dokumentacji medycznej pacjentów nie było wpisów potwierdzających wykonanie pełnego zakresu badań profilaktycznych u dzieci i młodzieży przez lekarza, pielęgniarkę czy położną POZ, zgodnie z rozporządzeniem w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej. Ustalenia kontroli wykazały, że albo nie zrealizowano wymaganego zakresu badań, albo nie miało to odzwierciedlenia w dokumentacji medycznej. NIK stwierdziła, że przyczynami takiego stanu była realizacja badań profilaktycznych przy okazji wizyt związanych z chorobą dziecka i złożoność zgłaszanych przez rodziców problemów zdrowotnych, a także brak wiedzy co do aktualnych wymagań wynikających z przepisów.
Brak wiedzy o stanie profilaktycznej opieki zdrowotnej
Minister zdrowia miał ograniczoną wiedzę o stanie profilaktycznej opieki zdrowotnej, nie znając rzeczywistej liczby dzieci i młodzieży, które zostały objęte świadczeniami lekarza POZ, liczby dzieci objętych wizytami patronażowymi pielęgniarki POZ, liczby zrealizowanych przez nie testów przesiewowych oraz liczby dzieci objętych świadczeniami położnej POZ.
Mimo obowiązku prowadzenia badań statystycznych, resort nie egzekwował od placówek POZ składania sprawozdań statystycznych MZ-11, które były jednym ze źródeł informacji o świadczeniach profilaktycznych udzielanych dzieciom i młodzieży. W 2022 roku złożyło je 78,1 procent zobowiązanych podmiotów, w 2023 roku – 77,4 pro cent, a w 2024 roku – 71,5 procent.
Minister Zdrowia nie nadzorował także działalności Narodowego Funduszu Zdrowia dotyczącej profilaktyki zdrowotnej dla dzieci i młodzieży w ramach POZ, a także świadczeniodawców. Poza tym, realizując zadania koordynacji i monitorowania określone w przepisach ustawy o zdrowiu publicznym, nie uwzględnił zagadnień dotyczących bezpośrednio profilaktycznej opieki zdrowotnej dla dzieci i młodzieży prowadzonej w ramach POZ.
Skutkowało to nieefektywnym zarządzaniem, a podejmowane przez ministra pojedyncze działania w tym obszarze nie wpłynęły na zwiększenie poziomu wykonywanych badań profilaktycznych.
Także prezes NFZ, poza pojedynczymi przypadkami, nie kontrolował realizacji badań profilaktycznych dla dzieci i młodzieży, a oddziały wojewódzkie Funduszu nie analizowały raportów przekazywanych przez placówki podstawowej opieki zdrowotnej, mimo że dyrektorzy tych oddziałów są zobowiązani do monitorowania realizacji umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
Kontrola wykazała też niespójność dokumentacji medycznej z danymi sprawozdawczymi. Jedynie pięć z 18 skontrolowanych placówek podstawowej opieki zdrowotnej przekazało do Narodowego Funduszu Zdrowia faktyczne dane dotyczące wykonania dzieciom i młodzieży świadczeń profilaktycznych przez lekarza, pielęgniarkę i położną.
Źródło: NIK