Najwyższa Izba Kontroli stwierdziła nieprawidłowości w systemie wsparcia osób z niepełnosprawnością oraz ich opiekunów w ramach programów asystencji osobistej i opieki wytchnieniowej. Okazało się, że umowy zawierane były z organizacjami pozarządowymi w terminach niezapewniających ciągłości finansowania, co prowadziło do przerwy bądź ograniczenia w dostępności usług.
NIK stwierdziła także nieprawidłowe rozliczenia, w tym podwójne finansowanie usług oraz brak dokumentacji potwierdzającej poniesione wydatki. Izba podkreśliła konieczność przyspieszenia procedur związanych z zawieraniem umów, a tym samym przekazywania środków finansowych celem zapewnienia ciągłości udzielanych świadczeń. Zarekomendowała także wprowadzenie bardziej rygorystycznych zasad weryfikacji i monitorowania wydatków publicznych, aby zapewnić efektywność i transparentność systemu wsparcia.
Programy były finansowane ze środków Funduszu Solidarnościowego, a zasady udzielanego wsparcia określone zostały przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Programy z zakresu asystencji osobistej miały na celu wsparcie osób z niepełnosprawnością w wykonywaniu codziennych czynności oraz funkcjonowaniu w życiu społecznym. Natomiast programy dotyczące opieki wytchnieniowej miały za zadanie odciążenie członków rodzin lub opiekunów osób niepełnosprawnych poprzez pomoc w codziennych obowiązkach. W ramach tej opieki zapewniane miało być okresowe wsparcie w zabezpieczeniu potrzeb osoby z niepełnosprawnością, w zastępstwie członków rodzin lub opiekunów sprawujących na co dzień nad nimi bezpośrednią opiekę.
Organizacje pozarządowe uzyskiwały finansowanie na realizację tych świadczeń na podstawie umów zawieranych bezpośrednio z ministrem bądź z jednostkami samorządu terytorialnego.
NIK stwierdziła, że umowy te zawierane były w terminach niezapewniających ciągłości świadczenia, ponieważ podpisywane były po upływie nawet kilku miesięcy od zakończenia (w grudniu danego roku) poprzedniej umowy. Skutkiem tego były trudności w utrzymaniu przez organizacje pozarządowe zatrudnienia personelu świadczącego usługi, trudności w zapewnieniu ich stałego finansowania, a w konsekwencji brak możliwości zapewnienia w pierwszych miesiącach danego roku optymalnej opieki osobom niepełnosprawnym oraz ich opiekunom.
NIK podkreśla, że potrzeby osób z niepełnosprawnością i ich opiekunów nie mają ram czasowych i nie kończą się z danym rokiem, dlatego realne wsparcie powinno trwać nieprzerwanie.
Jednocześnie NIK zwraca uwagę, że projekt ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami został skierowany 21 listopada 2025 roku do Sejmowej Komisji Polityki Społecznej i Rodziny. W projekcie znalazły się zapisy dotyczące przyznawania wsparcia asystenckiego na okresy dłuższe niż jeden rok, co pozwoli na zapewnienie ciągłości udzielanych świadczeń.
W toku kontroli ustalono, że część usług asystentów i osób wykonujących opiekę wytchnieniową nie została wykonana bądź została podwójnie rozliczona, stwierdzono również przypadki nieprawidłowego sporządzania dokumentacji rozliczeniowej.
W oparciu o ustalenia kontroli, NIK sformułowała łącznie 37 wniosków i uwag pokontrolnych. Najważniejsze z nich, skierowane do organizacji pozarządowych, dotyczyły zapewnienia przez organizacje pozarządowe bieżącej i prawidłowej weryfikacji kart rozliczeniowych usług przedkładanych przez asystentów oraz podjęcia działań wyjaśniających w przypadku zidentyfikowania nieprawidłowości, dokonania korekty sprawozdań o wydatki nieznajdujące pokrycia w dokumentacji źródłowej, wykorzystanych niezgodnie z zasadami programów objętych badaniem oraz odpowiedniej korekty kosztów pośrednich, a także dokonania zwrotu środków nienależnie pobranych i wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem, wraz z odsetkami.